Next
Türkiye’nin farklı noktalarında meydana gelen depremlerin ardından vatandaşlar yaşadıkları şehirlerin deprem tehlikesini araştırıyor. Türkiye’nin jeolojik yapısı ve aktif fay sistemlerinin dağılımı nedeniyle deprem tehlikesi bölgeden bölgeye, hatta aynı il içerisinde farklı alanlara göre değişebiliyor.
Kuzey Anadolu Fay Zonu, Doğu Anadolu Fay Zonu ve Batı Anadolu’daki aktif fay sistemleri, Türkiye’nin deprem tehlikesinin belirlenmesinde öne çıkan tektonik yapılardan bazılarını oluşturuyor. Bu sistemlerden görece uzakta kalan bazı bölgelerde deprem tehlikesi daha düşük seviyelerde bulunurken, aktif fayların üzerinde veya yakın çevresindeki yerleşimlerde tehlike daha yüksek değerlere ulaşabiliyor.
Türkiye’de deprem tehlikesi görece düşük iller hangileri?
Türkiye’de büyük aktif fay sistemlerine göre konumu nedeniyle deprem tehlikesinin görece düşük olduğu alanlar özellikle İç Anadolu, Trakya, Karadeniz ve Güneydoğu Anadolu’nun bazı kesimlerinde bulunuyor. Deprem tehlikesinin görece düşük olduğu iller arasında Karaman, Konya, Niğde, Nevşehir, Aksaray, Kırklareli, Edirne, Mardin, Şanlıurfa, Ankara, Yozgat, Kayseri, Sivas, Kilis, Giresun, Trabzon, Rize, Artvin, Bartın, Sinop ve Gümüşhane gibi şehirler sayılıyor.
Ancak deprem tehlikesi il sınırlarının tamamında aynı düzeyde bulunmuyor. Bir ilin farklı ilçeleri ve mahallelerinde aktif faylara uzaklık, zemin özellikleri ve yerel jeolojik koşullara bağlı olarak farklılıklar görülebiliyor.
İç Anadolu’da hangi iller öne çıkıyor?
İç Anadolu Bölgesi, Türkiye’nin büyük aktif fay sistemlerinin bazı kesimlerine kıyasla deprem tehlikesinin daha düşük olduğu alanları barındırıyor. Konya ve Karaman, konumları nedeniyle bu kapsamda öne çıkan iller arasında gösteriliyor. Niğde, Nevşehir, Aksaray, Ankara ve Yozgat da bölgedeki görece düşük deprem tehlikesine sahip alanları bulunan iller arasında yer alıyor.
Bununla birlikte İç Anadolu’nun tamamının aynı deprem tehlikesine sahip olmadığı, yerel faylar ve zemin koşullarının ayrıca değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor.
Güneydoğu Anadolu’da deprem tehlikesi
Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde deprem tehlikesi illere ve yerleşim alanlarına göre önemli ölçüde değişiklik gösterebiliyor. Mardin ve Şanlıurfa’nın bazı kesimleri, büyük aktif fay sistemlerine daha yakın alanlarla karşılaştırıldığında görece düşük deprem tehlikesi taşıyor. Kilis de bazı değerlendirmelerde bu kapsamda gösterilen iller arasında bulunuyor.
Buna karşılık Doğu Anadolu Fay Zonu ve çevresindeki illerde deprem tehlikesi belirgin şekilde artıyor.
Karadeniz’de deprem tehlikesi düşük olan iller
Karadeniz Bölgesi’nde Sinop, Giresun, Trabzon, Rize ve Artvin’in bazı kesimleri, büyük aktif fay sistemlerine göre konumları bakımından farklı sismik özellikler gösteriyor. Ancak Kuzey Anadolu Fay Zonu’nun etkilediği Karadeniz’in iç kesimlerinde deprem tehlikesi yükseliyor. Bu nedenle Karadeniz Bölgesi’nin tamamını tek bir deprem tehlike sınıfı içerisinde değerlendirmek mümkün değil.
Trakya’da Edirne ve Kırklareli öne çıkıyor
Trakya’da özellikle Edirne ve Kırklareli’nin batı ve kuzeybatı kesimleri, Marmara Bölgesi’ndeki önemli aktif fay sistemlerine görece uzak konumları nedeniyle daha düşük deprem tehlikesi bulunan alanlar arasında değerlendiriliyor. Marmara Denizi ve çevresine yaklaşıldıkça ise aktif fay sistemlerinin etkisi nedeniyle deprem tehlikesi değişiyor.
Türkiye’de deprem tehlikesi yüksek iller hangileri?
Türkiye’de deprem tehlikesinin yüksek olduğu yerleşimler ağırlıklı olarak büyük aktif fay sistemlerinin üzerinde veya yakın çevresinde bulunuyor. Kuzey Anadolu Fay Zonu, Doğu Anadolu Fay Zonu ve Batı Anadolu’daki aktif faylar, çok sayıda ilin deprem tehlikesini etkiliyor.
Doğu Anadolu Fay sistemi ve çevresindeki iller
Doğu ve Güneydoğu Anadolu ile Doğu Akdeniz çevresindeki aktif faylardan etkilenen iller arasında Kahramanmaraş, Hatay, Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli, Adıyaman, Osmaniye, Muş, Bitlis, Şırnak, Hakkari ve Siirt bulunuyor. 6 Şubat 2023'te meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremler de bölgedeki aktif fayların oluşturabileceği büyük deprem tehlikesini ortaya koymuştu.
Kuzey Anadolu Fay Zonu çevresindeki iller
Türkiye’nin en önemli aktif tektonik yapılarından Kuzey Anadolu Fay Zonu, ülkenin doğusundan Marmara Bölgesi’ne kadar uzanan geniş bir alanı etkiliyor. Bu sistem ve çevresindeki aktif faylardan etkilenen iller arasında Erzincan, Tokat, Amasya, Çorum, Kastamonu, Çankırı, Karabük, Bolu, Düzce, Sakarya, Kocaeli, Yalova, İstanbul, Bursa, Balıkesir ve Çanakkale yer alıyor. Özellikle Marmara Bölgesi’ndeki aktif faylar nedeniyle İstanbul ve çevresindeki deprem tehlikesi yakından takip ediliyor.
Batı Anadolu’da deprem tehlikesi: Afyonkarahisar da listede
Batı Anadolu, çok sayıda aktif fayın bulunduğu ve tarihsel dönemlerde önemli depremlerin meydana geldiği bölgeler arasında yer alıyor. İzmir, Manisa, Aydın, Denizli, Muğla, Kütahya, Uşak ve Afyonkarahisar, Batı Anadolu’daki aktif fayların etkilediği iller arasında bulunuyor. Afyonkarahisar ve çevresinde de aktif fayların bulunması nedeniyle ilin deprem tehlikesi yerleşim alanlarına göre değerlendirilmesi gereken başlıklar arasında yer alıyor. Bu noktada yalnızca il genelindeki değerlendirmeler değil; ilçelerin konumu, aktif faylara uzaklığı, yerel zemin koşulları ve yapı stokunun özellikleri de önem taşıyor.
Deprem “tehlikesi” ile deprem “riski” aynı değil
Deprem konusunda kullanılan “deprem tehlikesi” ve “deprem riski” kavramları aynı anlamı taşımıyor. Deprem tehlikesi, belirli bir bölgede belirli büyüklükte yer hareketinin meydana gelme olasılığı ve beklenen yer hareketi düzeyiyle ilgiliyken; deprem riski, bu tehlikenin yapı stoku, nüfus, zemin koşulları ve yapıların kırılganlığı gibi unsurlarla birlikte oluşturabileceği kayıpları ifade ediyor.
Bu nedenle deprem tehlikesinin görece düşük olduğu bir şehir için “deprem olmayacak” değerlendirmesi yapılamadığı gibi, yalnızca aktif faylara yakınlık üzerinden bir kentin toplam deprem riskini belirlemek de yeterli olmuyor.
Türkiye Deprem Tehlike Haritası nasıl incelenir?
Vatandaşlar bulundukları bölgenin deprem tehlikesine ilişkin bilgileri AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası üzerinden inceleyebiliyor. Harita üzerinden belirli konumlar için deprem yer hareketi parametrelerine ulaşılabiliyor. Bununla birlikte bir yapının gerçek deprem güvenliği açısından bina yaşı, taşıyıcı sistem özellikleri, kullanılan malzemeler, mühendislik hizmeti, zemin özellikleri ve yürürlükteki deprem yönetmeliklerine uygunluk gibi birçok unsurun birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
