Next
ABD ile İran arasında uzun süredir devam eden diplomatik temaslarda yeni bir aşamaya geçildi. ABD'li üst düzey bir yetkili tarafından kamuoyuna açıklanan 14 maddelik mutabakat metni, tarafların nihai anlaşma için 60 günlük müzakere sürecine girmesini öngörürken, İran'a yönelik ekonomik ve siyasi adımlarıyla da dikkat çekti.
Mutabakat taslağında, İran'ın nükleer silah geliştirmeyeceğini taahhüt etmesi karşılığında yaptırımların kaldırılması, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması ve ülkenin yeniden inşasına yönelik milyarlarca dolarlık destek sağlanması gibi önemli başlıklar yer aldı.
İran İçin 300 Milyar Dolarlık Ekonomik Plan
Metinde en dikkat çeken maddelerden biri, ABD'nin bölgesel ortaklarıyla birlikte İran'ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolarlık bir plan hazırlamayı taahhüt etmesi oldu. Söz konusu planın ayrıntılarının, taraflar arasında imzalanması planlanan nihai anlaşmayla netleşeceği belirtildi.
Bu madde, daha önce ABD Başkanı Donald Trump tarafından reddedildiği belirtilen "İran'a 300 milyar dolar ödeneceği" yönündeki iddiaları yeniden gündeme taşıdı.
Hürmüz Boğazı Yeniden Açılacak
Mutabakat taslağına göre İran, Hürmüz Boğazı'nda ticari gemi geçişlerinin yeniden başlaması için gerekli düzenlemeleri yapacak. Teknik ve askeri engellerin kaldırılmasıyla birlikte boğazın uluslararası ticarete yeniden açılması hedefleniyor.
Yaptırımların Kaldırılması Masada
Anlaşmanın bir diğer önemli başlığı ise yaptırımlar oldu. Taslak metinde ABD'nin, nihai anlaşmanın ardından İran'a yönelik Birleşmiş Milletler, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ve tek taraflı Amerikan yaptırımlarını belirlenen takvim doğrultusunda kaldırmayı değerlendireceği ifade edildi. Ayrıca İran petrolü ve petrokimya ürünlerinin ihracatına yönelik kısıtlamaların da gevşetilmesi öngörülüyor.
İran Nükleer Silah Üretmeyeceğini Taahhüt Etti
Taslakta İran'ın nükleer silah geliştirmeyeceğini yeniden teyit ettiği belirtilirken, zenginleştirilmiş uranyum stoklarının geleceği ve nükleer faaliyetlerin kapsamı konusunda müzakerelerin devam edeceği kaydedildi. Sürecin, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı gözetiminde yürütülmesi planlanıyor.
Dondurulmuş Varlıklar Serbest Bırakılacak
Metinde ayrıca İran'a ait dondurulmuş fon ve varlıkların kullanımının önünün açılması, finansal işlemler için gerekli lisans ve izinlerin verilmesi ve taraflar arasında uygulanacak mekanizmaların belirlenmesi öngörülüyor.
Uzmanlar, mutabakatın nihai anlaşmaya dönüşmesi halinde Orta Doğu'daki jeopolitik dengeler, enerji piyasaları ve küresel ticaret üzerinde önemli etkiler yaratabileceğini değerlendiriyor. Ancak taslağın henüz nihai anlaşma niteliği taşımadığı ve önümüzdeki 60 günlük müzakere sürecinin belirleyici olacağı belirtiliyor.
