10 BİN YILLIK KADİM KENT: BOLVADİN!..

İlk İsminden İlk Fabrikasına Kadar Bilinmeyen Tüm Tarihi Gerçekler

"Geniş otlaklı ova" anlamına gelen ilk adını ve 10 bin yıllık tarihini biliyor musunuz?

Hititlerden Osmanlı'ya, Mimar Sinan'ın dokunuşundan Atatürk'ün tarihi ziyaretlerine kadar Afyonkarahisar'ın gururu Bolvadin ilçemizin büyüleyici tarihini tek bir haberde derledik!

Türkiye'nin ilk özel bankasından dünyanın kendi dalındaki en büyük fabrikasına uzanan bu başarı hikayesinin tüm detayları sitemizde:

Kadim Kent Bolvadin’in Bilinmeyenleri: 10 Bin Yıllık Tarih, İsminin Kökeni ve Hiç Duymadığınız Sırları

Afyonkarahisar’ın en köklü yerleşim yerlerinden biri olan Bolvadin, binlerce yıllık geçmişiyle adeta bir açık hava müzesi niteliği taşıyor. Stratejik konumu, kültürel zenginliği ve tarihe yön veren olaylarıyla dikkat çeken Bolvadin'in kökenleri, isminin anlamı ve dünden bugüne uzanan kronolojik hikayesini sizler için derledik.

Afyonkarahisar'ın tarihi, kültürü ve sanayisiyle öne çıkan ilçesi Bolvadin, on bin yıllık köklü geçmişiyle medeniyetlerin kesişim noktası olmayı sürdürüyor. İşte antik çağlardan Cumhuriyet dönemine, üretim tarihinden dünyaca ünlü fabrikalarına kadar Bolvadin hakkında mutlaka bilmeniz gereken tarihi gerçekler:

Bolvadin Adının Kökeni ve 10 Bin Yıllık Geçmişi

Bolvadin’in tarihteki ilk ismi, “geniş otlaklı ova” anlamına gelen “Polybotos” (veya Polybotum) olarak bilinmektedir. Tam 10 bin yıllık köklü bir geçmişe sahip olan bu kadim toprakları ilk olarak Frigyalılar, Lidyalılar ve Persler yurt edinmiştir.

Roma İmparatoru döneminde ise o günkü adıyla “Julia Kenti” olarak anılan bölgede, Bolvadin’deki ilk bronz sikke (para) bastırılmıştır. Bölge ve çevresi, takvimler 1170 yılını gösterdiğinde Türklerin eline geçmiş ve tamamen Türkleşmiştir. Günümüzde de Bolvadin’deki sülalelerin tamamına yakını Yörük ve Türkmen aşiretlerine mensuptur.

Tarihi Köprüler, İnanç Merkezleri ve Mimari Yapılar

İlçenin simgelerinden biri olan tarihi Kırkgöz Köprüsü, mimari tarihi açısından eşsiz bir yere sahiptir:

• İlk İnşa (MÖ 1344): Köprü ilk defa Hitit Kralı II. Murşil tarafından yaptırılmıştır.

• İkinci İnşa (1150): Bizans İmparatoru I. Manuel Kommen tarafından "kırk göz" olarak yeniden inşa edilmiştir.

• Osmanlı Dokunuşu (16. Yüzyıl): Kanuni Sultan Süleyman’ın emriyle mimarlık dehası Mimar Sinan tarafından uzatılarak tam altmış dört göze çıkarılmıştır.

İlçedeki inanç ve eğitim merkezlerinin köklü geçmişi de dikkat çekmektedir. Alaca Mescidi ve Çeşmesi, Selçuklu döneminde (1278 yılında) Bayram İbn-i Abdullah tarafından yaptırılmış, 1553’te Kanuni zamanında camiye çevrilmiştir. İlçedeki diğer tarihi camilerin yapım yılları ise şu şekildedir: Alaca Camii (1278), İmaret Camii (1481), Çarşı Camii (1904) ve Tahtalı Camii (1907). Ayrıca, günümüzde eğitim veren Atatürk İlköğretim Okulu’nun bulunduğu alanın eskiden “Garipler Mezarlığı” olduğu bilinmektedir.

Ticaret, Ekonomi ve Bankacılık Tarihi

Bolvadin, tarih boyunca üretimin ve ticaretin de lokomotifi olmuştur. Bölgede ilk haşhaş ekiminin MÖ II. yüzyılda yapıldığı ve o dönem bu bitkiye “Afion” dendiği aktarılmaktadır.

1827 yılı verilerine göre kentte 150 çeşit meslek icra edilirken; 1900’lü yılların başında ilçede 65 tane pekmez-ağda imalathanesi, 80 ayakkabı imalathanesi, 95 terzi ve 30 adet yağ imalathanesi faaliyet göstermekteydi.

Finansal açıdan da ilklere sahne olan ilçede, Türkiye’nin ilk özel bankası 1914 yılında “Bolvadin Bankası” adı altında açılmıştır. Bundan çok daha önce, 1872 yılında ise Fransızlar tarafından kurulan Osmanlı Bankası ve Türkiye’nin 22. şubesi olarak açılan Ziraat Bankası şehirde hizmet vermekteydi. İlk posta-telgraf teşkilatı ise 1832 yılında Âyan Abdülkadir Ağa tarafından kurulmuş; 1850 yılında da Belediye Başkanı Hacı Mehmet Ağa tarafından ahşap bina olarak inşa ettirilmiştir.

Milli Mücadele Yılları ve Önemli Ziyaretler

Tarih boyunca pek çok önemli şahsiyeti ağırlayan Bolvadin’e, Kanuni Sultan Süleyman Eylül 1553'te gelmiştir. Ünlü seyyah Evliya Çelebi ise 18 Eylül 1643 yılında şehri ziyaret eden isimler arasındadır.

1894 yılında II. Abdülhamit tarafından yaptırılan “Yanık Kışla”, işgal yıllarında Yunanlılar tarafından yakılmıştır. Yunan ordusu, karargah kurdukları Dura Yeri Harabeleri’ne 20 Ağustos 1921’de gelmiş, burada tam 34 gün kaldıktan sonra 24 Eylül 1921’de bölgeyi terk etmiştir. Kurtuluş Savaşı'nın seyrini değiştiren hamlelerde Bolvadin önemli bir rol oynamış, Gazi Mustafa Kemal Atatürk ilçeye iki kez (9 Aralık 1921 ve 22 Şubat 1922) gelerek “Kılıçoğlu İbrahim Ağa Konağı”nda konaklamıştır.

Bolvadin Heybeli'deki sondaj krizi çözüldü

İçeriği Görüntüle

Cumhuriyet Dönemi, Nüfus ve Modern Sanayileşme

1572 yılında Bolvadin’de 17 mahalle ve 66 köy bulunurken, bu idari yapı zamanla değişerek günümüzde 49 mahalle ve 13 köye dönüşmüştür. 1927 yılında nüfusu sadece 8 bin olan ilçede, Cumhuriyet tarihi boyunca 8 milletvekili çıkarılmış ve bunlardan 2’si bakanlık görevini üstlenmiştir.

Dünyanın en uzun yaşayan ikinci kişisi unvanına sahip olan ve Çarşı Camii’nin ahşap tavan süslemelerini de yapan Hamza Usta (Turan), 1928 yılında 148 yaşında bu topraklarda vefat etmiştir.

İlçenin Yakın Tarihteki Modern Adımları:

• İlk Elektrik Santrali (1938): Bolvadin Belediyesi’ne ait ilk buharlı elektrik santrali şu anki TEDAŞ binasının olduğu yerde kurulmuş; akşamları 17.00 – 23.00 saatleri arasında şehre elektrik verilmiştir. Birçok vatandaş evine ancak 5-10 yıl sonra elektrik bağlatabilmiştir.

• İlk Fabrika (1950): Kunduracı Mahmut Kızıltoprak tarafından “Bozkurt Lastik Fabrikası” adı altında ilk ayakkabı fabrikası açılmıştır.

• Horan Parkı (1955): Dönemin Belediye Başkanı Süleyman Kabadayı, Ziraat Yüksek Mühendisi Alaattin Gümüş ve Ziraatçi Abdurrahim Gümüş tarafından imar edilerek halkın hizmetine sunulmuştur.

• Kültür ve Sanat: TRT’nin hazırladığı, Osmanlı'nın kuruluşunu ve Kurtuluş Savaşı’nı anlayan ünlü “Kuruluş” ve “Küçük Ağa” dizilerinin yönetmeni, Bolvadinli hemşehrimiz Yücel Çakmaklı'dır.

• Dünya Çapında Sanayi Devleri (1974-1981): Kendi dalında dünyanın bir numarası olan “Bolvadin Alkaloidleri Fabrikası”nın temeli 1974 yılında dönemin Devlet Bakanı Korkut Özal tarafından atılmış ve Haziran 1981’de üretime başlamıştır. İlçenin en büyük özel kuruluşu olan “Avşar Emaye Fabrikası” ise 400’e yakın işçiye istihdam sağlayarak dünyanın pek çok ülkesine ihracat gerçekleştirmektedir.