Modern Çağın Manevi Reçetesi: Ramazan’ın Disiplinlerarası Analizi ve Ruhsal Restorasyon
Günümüz insanı, bilgi bombardımanı ve bitmek bilmeyen yetişme telaşı içinde "an"ı ıskalamakta, kendi iç dünyasına yabancılaşmaktadır. Bu ontolojik boşluk, beraberinde anksiyete, tükenmişlik ve aidiyet kaybı gibi modern zaman hastalıklarını getirmektedir. Ramazan ayı, tam da bu noktada devreye giren, bireyi dijital ve maddesel gürültüden arındıran bütüncül bir ruhsal restorasyon sürecidir. Bu süreç, sadece dini bir vecibe değil, aynı zamanda bir "Ruhsal Check-up" ve "Fabrika Ayarlarına Dönüş" operasyonudur (Çulfa, 2022).
Psikolojik Tahkimat: Oruç ve Nöro-Psikolojik İrade
Oruç, psikolojik düzlemde bir mahrumiyet değil, bir irade tahkimatıdır. APA (2020) tarafından yayımlanan çalışmalarda, öz-denetim mekanizmalarının geliştirilmesinin bireyin uzun vadeli mutluluk ve başarı grafiklerini doğrudan etkilediği vurgulanmaktadır. Oruç tutan birey, en temel biyolojik ihtiyacı olan beslenmeyi iradi olarak erteleyerek, beynindeki ödül mekanizmasını terbiye eder.
Orucun bu yönün "İrade Kaslarını Güçlendirmek" olarak nitelendiririm. Gün boyu süren bu disiplin, kişiye "Dürtülerimin kölesi değil, kararlarımın efendisiyim" bilincini aşılar (Çulfa, 2018). Bu farkındalık, özellikle bağımlılıklarla mücadele eden veya öfke kontrol sorunu yaşayan bireyler için doğal bir terapi yöntemi sunar. "Hayır" diyebilme becerisi, oruç aracılığıyla somutlaşarak bireyin sosyal hayatındaki sınır çizme kabiliyetini artırır.
Pedagojik Bir Miras: Sahur ve İftarın Aile Dinamiklerine Etkisi
Eğitim bilimleri açısından bakıldığında, Ramazan ayı bir "Değerler Eğitimi Mektebi"dir. Çocuklar, soyut kavramları (sabır, şükür, paylaşım) bu ayda somut deneyimler üzerinden öğrenirler. Youtube video içeriklerimde sıklıkla vurguladığım "Model Olma" prensibi, Ramazan’da en verimli halini alır. Ebeveynin açlığa karşı gösterdiği sükunet ve iftar sofrasındaki nezaket, çocuğun karakter inşasında silinmez izler bırakır (Çulfa, 2015).
Sahur vakti, aile içi iletişimin en saf halidir. Modern hayatta aile üyelerinin farklı saatlerde uyanıp dağıldığı "atomize aile" yapısına karşın sahur; ortak bir amaç için, ortak bir saatte toplanılan nadir bir zaman dilimidir. Sahurun pedagojik işlevini "Güvenli Bağlanma" ile ilişkilendiririm; çocuk için anne ve babasıyla aynı sofrada, dünyanın en sessiz vaktinde buluşmak, aidiyet duygusunu perçinleyen manevi bir çapadır (Çulfa, 2019).
Sosyolojik Harç: Teravih ve Toplumsal Kohezyon
Ramazan’ın sosyolojik faydaları, bireysel ibadetin toplumsal bir harekete dönüştüğü Teravih namazlarında zirveye ulaşır. Teravih, sosyal statülerin kapıda bırakıldığı, zenginin ve fakirin aynı safta omuz omuza verdiği bir "sosyal eşitleme" zeminidir. Bu durum, toplumsal kutuplaşmanın panzehiri olan sosyal kohezyonu (toplumsal kenetlenme) sağlar.
Teravih namazlarını ve ardından yapılan cami önü sohbetlerini "Grup Terapisi"ne benzetirim; insanların benzer amaçlarla bir araya gelmesi, toplumsal izolasyonu kırarak bireyin yalnızlık hissini azaltır (Çulfa, 2019). Bu süreç, sosyal sermayenin güçlenmesine ve toplumsal güven endeksinin yükselmesine hizmet eder. Yardımlaşmanın kurumsallaşmış hali olan zekat ve fitre ise, sosyo-ekonomik adaleti manevi bir motivasyonla tesis eder.
Milli-Manevi Arınma: Bayramın Psikososyal Onarıcılığı
Ramazan Bayramı, otuz günlük bir nefis terbiyesinin ardından gelen "Psikolojik Ödül" evresidir. Bayramlaşma geleneği, toplumsal barışın en güçlü enstrümanıdır. Küskünlerin barışması, büyüklerin ziyaret edilmesi gibi ritüeller, aile ağacının köklerini sağlamlaştırır. Diğer yazılarımda belirttiğim üzere, bayramlar "ruhsal yaraların sarıldığı, toplumsal travmaların sevgiyle onarıldığı" vuslat günleridir (Çulfa, 2021). Bu dönemde hissedilen milli birlik duygusu, tarihsel bir sürekliliğin parçası olma bilincini diri tutar.
Sonuç ve Değerlendirme
Ramazan; psikolojinin "öz-denetim", pedagojinin "model olma", sosyolojinin "toplumsal dayanışma" ve maneviyatın "arınma" kavramlarını tek bir potada eriten mucizevi bir sistemdir. Sosyolojik vizyonumla bakıldığında, bu ayı doğru değerlendirmek; sadece aç kalmak değil, ruhu, zihni ve sosyal ilişkileri "güncellemek" anlamına gelir.
Bireysel huzurdan toplumsal barışa giden yol, Ramazan’ın bu disiplinlerarası disiplininden geçmektedir.
Kaynakça
- American Psychological Association. (2020). The science of willpower and self-regulation. APA Academic Press.
- Çulfa, E. (2015). Çocuk Eğitiminde Ramazan ve Sahur Ritüelleri. Aile Akademisi Yazıları.
- Çulfa, E. (2018). Nefis Terbiyesi ve Duygusal Zekâ Gelişimi. Psikoloji Portalı Makaleleri.
- Çulfa, E. (2019). Toplumsal Aidiyet ve İbadetlerin Sosyolojik Etkisi. [Video İçeriği]. YouTube.
- Çulfa, E. (2021). Bayram ve Aile Bağlarının Psikolojik Onarımı. Yaşam Koçluğu Notları.
- Çulfa, E. (2022). Ruhsal Check-up: Ramazan'da Kendini Yenile. Kişisel Gelişim Seminerleri.
