Next
Atmosferde komşu iki bölge arasındaki basınç farkından doğan hava hareketleri, kimi zaman dünya genelinde devasa felaketlere yol açan küresel sistemlere dönüşmektedir. Meteorolojik verilere ve yapılan bilimsel sınıflandırmalara göre yeryüzünün en şiddetli ve yıkıcı rüzgar türü olarak kasırgalar (tropikal siklonlar) ile anlık kuvveti en yüksek hava olayı olan hortumlar öne çıkmaktadır.
Hava kütlelerinin yatay yönlü hareketiyle oluşan rüzgarlar, estikleri coğrafyaya ve basınç merkezlerinin derinliğine göre farklı kategorilerde değerlendirilmektedir. Uzmanlar, küresel rüzgarlar veya dar alanlarda esen yerel meltemlerin aksine, ani basınç düşüşleriyle tetiklenen tropikal fırtınaların ve sarmal hava hunilerinin yeryüzündeki en büyük yıkım güçlerine sahip olduğunu belirtmektedir.
En Geniş Alanda En Yıkıcı Güç: Kasırgalar (Tropikal Siklonlar)
Okyanus yüzeylerindeki sıcak su kütlelerinden enerji alarak devasa boyutlara ulaşan tropikal siklonlar, en geniş alanda en yüksek hıza ulaşan rüzgar türü olarak nitelendirilmektedir. Saatteki hızları genellikle 118 kilometreden başlayıp 300 kilometrenin üzerine kadar çıkan bu devasa atmosfer olaylarının, saniyeler içinde metrelerce yükseklikte dalgalar ürettiği ve kıyı şeritlerine çok yoğun yağış dalgası getirdiği aktarılmaktadır. Bu yıkıcı sistemlerin oluştukları okyanus havzasına göre farklı isimlerle anıldığı; Atlas Okyanusu’ndakilere kasırga (hurricane), Büyük Okyanus’takilere ise tayfun adı verildiği ifade edilmektedir.
Anlık Kuvvetin Zirvesi: Saatte 500 Kilometre Hızla Dönen Hortumlar
Geniş alanları etkileyen kasırgaların yanı sıra, dar alanda gösterdiği ekstrem şiddetle bilinen bir diğer rüzgar türünün ise hortumlar (tornado) olduğu bildirilmektedir. Gökyüzünden yeryüzüne doğru uzanan ve sarmal hareket eden bu dönen hava hunilerinin, dar bir koridorda ilerlemelerine rağmen anlık rüzgar hızında 450 ile 500 kilometre seviyelerini görebildiği kaydedilmektedir. Bu muazzam hız seviyesiyle hortumların, yeryüzünde anlık kuvveti ve tahrip gücü en yüksek rüzgar çeşidi olarak kayıtlara geçtiği belirtilmektedir.
Fırtına ve Boranın Tehlike Sınırları: Beaufort Ölçeği
Şiddet derecesi kasırga boyutuna ulaşmayan ancak yerel yaşamı olumsuz etkileyen diğer rüzgar türlerine de değinilmektedir. Saatteki hızı 60 kilometreyi aşan hava akımlarının resmi olarak fırtına kategorisinde değerlendirildiği aktarılmaktadır. Karasal alanlarda aniden başlayıp kısa süreli ama çok şiddetli esen rüzgarların ise bora olarak adlandırıldığı anımsatılmaktadır. Küresel düzeyde rüzgarların şiddetini ve tehlike sınırlarını sınıflandırmak adına uluslararası meteorolojide Beaufort Rüzgâr Skalası'nın en otoriter ölçüm tablosu olarak kabul edildiği vurgulanmaktadır.
Türkiye'deki Durum: Yerel Rüzgarlar ve Fön Etkisi
Dünya genelindeki bu en şiddetli tropikal rüzgarların Amerika ve Asya kıyılarında büyük yıkımlara yol açtığı, Türkiye gibi deniz-kıyı basınç farkı ekstrem uçlarda olmayan bölgelerde ise bu tür okyanus kökenli kasırgaların oluşmadığı ifade edilmektedir. Buna karşın ülkemizde yerel rüzgarların ve dağ yamaçlarından aşağı eserek sıcaklığı ani şekilde artıran Fön (Föhn) rüzgarlarının etkili olduğu belirtilmektedir. Kuzeyden gelen Karayel, Yıldız ve Poyraz'ın dondurucu etkisine karşı; güneyden esen Lodos, Kıble ve Keşişleme'nin sıcaklıkları yükselterek zaman zaman yerel fırtınalara yol açtığı hatırlatılmaktadır.
